Nền giáo dục Hoa Kỳ (phần 1)

Bài dưới đây nằm trong series bài về các nền giáo dục trên thế giới.

NỀN GIÁO DỤC HOA KỲ

Nền giáo dục của những sáng kiến và đổi mới, không ngừng hướng tới tự do, dân chủ, công bằng và phát triển.

US edu 
http://www.sde.ct.gov/sde/lib/sde/images/deps/alphabet.jpg

Bức tranh tổng quan

Hoa Kỳ trong suốt một thời gian dài đã có những đầu tư rất lớn vào giáo dục và coi đây như một phương tiện phát triển xã hội và giúp các cá nhân hoàn thiện bản thân. Có hai hình thức giáo dục chủ yếu được nhắc tới, đó là (i) giáo dục chính thức hay giáo dục trong trường học (formal education), được tiến hành tại các trường phổ thông, đại học và các thể chế giáo dục khác, và (ii) giáo dục không chính thức hay giáo dục ngoài trường học (informal education) với rất nhiều hình thức khác nhau. Lịch sử phát triển của nền giáo dục Hoa Kỳ cho thấy đây luôn là thể chế được coi trọng với những bước phát triển không ngừng theo thời gian, nhưng đồng thời cũng là trung tâm của những xung đột và mâu thuẫn chính trị, xã hội. Sau này, trường học dần trở thành công cụ để thực hiện các chính sách xã hội của chính phủ, có chức năng bù đắp những bất công mang tính lịch sử và giúp đạt được công bằng xã hội. Đồng thời giáo dục cũng đóng vai trò là một nhân tố thiết yếu tác động đến sự biến đổi các thế hệ người dân Mỹ.

Trước đây, trong công cuộc cải cách giáo dục đầu tiên của quốc gia này, đối tượng trường tiểu học là mục tiêu chính được hướng tới; sau đó tới hệ thống các trường cấp hai phát triển mạnh mẽ trong những năm đầu thế kỷ XX; và tiếp đến là các trường cao đẳng và đại học xuất hiện ồ ạt từ sau Thế Chiến thứ II.

Xuyên suốt tiến trình lịch sử, giáo dục ở mọi cấp độ luôn đóng vai trò tối quan trọng trong việc định hình tính cách dân tộc Mỹ. Những năm đầu tiên khi chuyển sang chế độ cộng hòa, trường học đã khiến cho người dân trở nên trung thành hơn đối với các nguyên tắc dân chủ của chính phủ, đặc biệt là chủ nghĩa dân tộc Hoa Kỳ. Giáo dục cũng đồng thời trở thành một diễn đàn cho việc tranh luận xung quanh tiến trình phát triển của những nguyên tắc này.

Những đặc điểm cơ bản

Bàn về hệ thống giáo dục nước Mỹ, các học giả, các nhà nghiên cứu thường xem xét dưới những góc nhìn cơ bản sau:

Thứ nhất, về góc độ quản lý, chính sách, do đặc điểm nhà nước Mỹ là một nhà nước Liên bang, nên giáo dục cũng chịu ảnh hưởng lớn từ các cấp quản lý khác biệt và đa dạng, từ địa phương đến trung ương. Trong thế kỷ 20, các chính quyền bang và địa phương vẫn chịu trách nhiệm chính cung cấp dịch vụ giáo dục công như thời kỳ trước đó ở thế kỷ 19. Tuy vậy, chính quyền các bang cùng với chính phủ liên bang đã nỗ lực thu hẹp khoảng cách và sự khác biệt về giáo dục giữa các địa phương bằng cách ban hành những quy định về tài chính, tiêu chuẩn sư phạm và chương trình học đối với các trường.

Thứ hai, về góc độ chính trị xã hội. Ban đầu nền giáo dục có sự chia tách, phân biệt rõ nét về chủng tộc, tôn giáo và giới tính. Đầu thế kỷ 20, vấn đề tiếp cận giáo dục phụ thuộc nặng nề vào biên giới chủng tộc. Đạo luật các bang đã cô lập hầu hết các trường học ở miền Nam nước Mỹ bằng màu da, ở miền Bắc không có tình trạng này. Từ cơ sở vật chất hỗ trợ học tập cho đến dịch vụ đi lại bằng xe buýt hay những khoản chi khác danh cho học sinh da đen thấp hơn hẳn so với học sinh da trắng. Sau năm 1954, nhờ có nhiều đạo luật và chương trình hành động kiên quyết, tình trạng này dần được khắc phục, tạo điều kiện cho những người Mỹ gốc Phi, hay những nhóm dân tộc thiểu số khác có cơ hội học tập và khẳng định bản thân hơn.

Thứ ba, về hình thức giáo dục. Trước thế kỷ 19, giáo dục tiểu học và trung học ở Mỹ do chính quyền địa phương và khu vực đảm trách. Gần như mọi trường học đều có nguồn quỹ riêng. Tuy nhiên, đến những năm 1830, 1840, một số nhà giáo dục Mỹ như Horace Mann hay Henry Barnard xuất hiện với chủ trương thiết lập hệ thống giáo dục công ở cấp bang nhằm mang lại một nền giáo dục bình đẳng cho mọi trẻ em Mỹ. Điều luật đầu tiên được thông qua ở Bang Massachusetts năm 1852 theo đó giáo dục là miễn phí và đến năm 1918 thì toàn nước Mỹ đã ban hành đạo luật giáo dục bắt buộc và miễn phí.

Tóm lại, mặc dù là một quốc gia gồm nhiều dân tộc, chủng tộc, sắc tộc, nhiều màu da, nhiều nhóm người thiểu số, song một đặc điểm chung trong tiến trình phát triển của hệ thống giáo dục là nhằm mục đích hướng tới cơ hội giáo dục bình đẳng cho tất cả mọi công dân không kể nguồn gốc dân tộc, tầng lớp xã hội, tập hợp mọi người lại với nhau trong một cộng đồng bình đẳng trên cơ sở hiến pháp, đồng thời luôn hướng tới tính dân chủ xã hội và phát triển toàn diện cho mỗi cá nhân. Chính vì vậy nên mặc dù thoát thai từ các nước Tây Âu và ban đầu học tập áp dụng theo đường lối giáo dục của các nước này, nhưng do bản chất luôn năng động, sáng tạo, người Mỹ đã tạo ra những bước đi theo lối riêng của mình. Chính điều này đã tạo nên một nền giáo dục nhân văn nhân bản, bám sát thực tiễn xã hội, gắn liền nghiên cứu, học tập với thực hành.

(tiếp theo: Cấu trúc hệ thống giáo dục Hoa Kỳ)

About these ads

3 Responses

  1. Rất hay ạ!
    Hồi trước mình có mượn một quyển sách về trường thực nghiệm Chicago, ra đời năm 1896, do ông Dewey sáng lập.

    Trường này như một trường Tô-mô-e của nước Mỹ, rất hay ho, nhất là sự nỗ lực của ông hiệu trưởng từ những ngày đầu sáng lập.

    Táo Vàng tham khảo thêm về trường này.

    Các link tham khảo:
    http://en.wikipedia.org/wiki/University_of_Chicago_Laboratory_Schools
    http://www.ucls.uchicago.edu/about/
    http://www.ucls.uchicago.edu/publications/renaissance/
    http://cjacobs2.blogspot.com/
    http://uofclab.blogspot.com/

  2. Thanks bác KimMinh, em cũng đang hào hứng lục lọi với những tư tưởng của John Dewey và một số cụ của phong trào GD tiến bộ. Nghĩ mà khủng hoảng, từ hơn 100 năm trước, các vấn đề vẫn còn nóng hổi cho Việt Nam bây giờ.
    Bác có còn giữ cuốn sách về trường thực nghiệm Chicago ko, cho em muộn photo với!

  3. Anh có photo, nhưng đang tìm mà chưa thấy. Nhưng đọc các đường link bên trên là đủ dùng đó! Google thêm mấy phát thì tha hồ:)

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

%d bloggers like this: